Zbiórki publiczne.

Co jest zbiórką publiczną? Gdzie należy ją zgłosić? Jak wygląda formularz zgłoszenia? Informacje na temat zbiórek publicznych to wiedza, która jest niezbędna w sprawnym działaniu obywatelskim.

Co jest zbiórką publiczną, co nią nie jest, na jakie cele zbiórka publiczna

Zbiórka publiczna:
dotyczy wyłącznie ofiar w gotówce lub w naturze, czyli: pieniędzy, darów rzeczowych
zbiórka w miejscach publicznych, zbierający i dający nie znają się (np. na ulicy, w parku, na cmentarzu, w sklepie, „domokrążne zbieranie od domu do domu”) do: puszek, skarbon, koszy,
na cel pożytku publicznego, np. kulturę, pomoc dobroczynną lub na cel religijny (poza terenem kościołów)

WSKAZÓWKA: Regulowane jest zbieranie pieniędzy i darów rzeczowych w miejscach publicznych, ponieważ gotówka lub dary zbierane w ten sposób nie są ewidencjonowane i nie pozostaje ślad ich przepływu – informacje o przekazanej gotówce i darach, a także o darczyńcy są niedostępne dla kontroli skarbowej.

Po zmianie przepisów ma być jaśniejsze, co zbiórką jest, a co nią nie jest, choć wynika to tylko z ogólnych wytycznych (definicji) z art. 1 nowej ustawy o zbiórkach i nie zostanie wydane rozporządzenie określające formy zbiórek (na wzór dotychczas obowiązującego). Także w art. 9, w którym mowa jest o tym, co zawiera zgłoszenie, sformułowano ogólny obowiązek podania sposobu prowadzenia zbiórki, który organizator musi zadeklarować w zgłoszeniu (może ich być kilka). Oznacza to w praktyce, że to, co mieści się w definicji zbiórki publicznej, wymaga zgłoszenia zgodnie z nową ustawą, a to co nie mieści się, nie jest zgłaszane.

PRZYKŁAD: Zbiórką publiczną jest także zbiórka w zakładzie pracy, restauracji itp. za zgodą właściciela, w urzędzie za zgodą kierownika tego urzędu, jeśli jest to zbiórka nie tylko dla zamkniętego grona osób.

Na co zbiórka (cele)

1. Cel musi być ze „sfery zadań publicznych” – bo mówimy o zbiórce publicznej, nie można więc zbierać na każdy dowolny cel.

Możliwy cel zbiórki publicznej określono poprzez odniesienie do katalogu zadań publicznych z art. 4 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Można zbierać na 34 cele określone w art. 4 ust. 1 o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a więc dość szeroko: np. działalność charytatywną, działalności na rzecz mniejszości narodowych, promocja zdrowia, działalności na rzecz osób niepełnosprawnych; naukę; kulturę; ekologię (pełna lista: /x/423531).

2. Można też zbierać pieniądze, dary na cele religijne.

UWAGA: Organizator zbiórki publicznej nie może jej organizować na cel niezgodny z prawem, leżący poza sferą zadań publicznych.

Zmiana celu zbiórki publicznej

Ustawa dopuszcza możliwość zmiany celu zbiórki w trakcie jest trwania, ale nadal musi to być cel zgodny z ustawą o pożytku lub religijny. W takim przypadku organizator zbiórki musi powtórnie zgłosić zbiórkę (art. 12 ust. 2).

Możliwe jest również spożytkowanie zebranych ofiar na cel inny niż podany w zgłoszeniu, jeżeli cel podany w zgłoszeniu został osiągnięty lub nie może być kontynuowany (ale nadal musi być zgodny z ustawą o pożytku lub religijny).

Co zbiórką publiczną nie jest (nie zgłasza się jej i nie rozlicza na zbiórki.gov.pl):

Obowiązkiem zgłoszenia zbiórki i zamieszczenia sprawozdania z jej przeprowadzenia nie jest objęta zbiórka, z której pozostaje ślad przepływu pieniędzy i darów, są one ewidencjonowane w inny sposób, np.:
przelewy na konto bankowe stowarzyszenia, fundacji, apele o takie wpłaty,
wpłaty na konto on-line, przekazywanie darów, pieniędzy za pomocą wirtualnych platform (np. crowdfunding),
publikowanie w mediach, internecie, wysyłanie za pomocą środków komunikacji elektronicznej (mailing, SMS-y), także z wykorzystaniem bazy danych (w tym również zakupionej bazy danych) apeli o: przekazywanie wpłat na konto, złożenie zleceń stałych / przelewów na konto bankowe lub o przesłanie SMS-ów na określony numer,
SMS-y charytatywne dla organizacji pozarządowych,
sprzedaż, np. biletów na koncert (to sprzedaż więc powinna odbywać się w ramach działalności gospodarczej, więcej na ten temat dalej).

UWAGA: Z uzasadnienia do nowej ustawy o zbiórkach publicznych wynika, że dotyczy ona tylko takich zbiórek, gdzie nie ma śladów przepływu pieniędzy, darów – podobne rozwiązania obowiązują w innych krajach, np. Wielkiej Brytanii, Holandii. Mimo to każdy, kto zbiera środki na cele publiczne ma moralny obowiązek sprawozdać się przed darczyńcami z tego, ile środków zebrał i jak je spożytkował (chćby na swojej stronie internetowej). Poza tym organizacje pozarządowe mają też obowiązki sprawozdawcze z prowadzonej działalności i inne mechanizmy nadzoru.

Zbiórką publiczną nie jest też (zwolnienia zapisane w ustawie) zbiórka:
na cele religijne, na terenie kościołów,
koleżeńska, w zamkniętym gronie, np. w pracy, w urzędzie,
loteria pieniężna, fantowa (są regulowane ustawą o grach hazardowych),
w szkole, tylko wśród młodzieży, nauczycieli.

WSKAZÓWKA: Jeśli na terenie szkolnym, ale nie tylko wśród młodzieży i nauczycieli to jest zbiórka publiczna. Np. w budynku szkoły w czasie ferii ma się odbyć otwarta impreza dla mieszkańców gminy, podczas której będą zbierane pieniądze do skarbony – wtedy jest to zbiórka publiczna, trzeba ją zgłosić na zbiórki.gov.pl.

UWAGA – CO NIE JEST ZBIÓRKĄ
Czy sprzedaż przedmiotów przez fundacje, stowarzyszenia na aukcji na balu charytatywnym, to zbiórka publiczna?

Nie. To nie jest zbiórka publiczna w rozumieniu nowej ustawy – nie podlega obowiązkowi zgłoszenia i rozliczenia na zbiórki.gov.pl.

WAŻNE: Przed wejściem w życie nowych przepisów o zbiórkach publicznych w rozporządzeniu w sprawie sposobów przeprowadzania zbiórek publicznych sprzedaż przedmiotów (a także sprzedaż cegiełek) była wymieniona jako forma zbiórki publicznej, trzeba było mieć na nią zgodę ministra, burmistrza lub starosty. Zgodnie z nową ustawą taka sprzedaż (niezależnie od sposobu pozyskania przedmiotów) nie jest zbiórką publiczną. Organizacja może pozyskiwać ofiary poprzez sprzedaż przedmiotów – może to robić, ale taka działalność nie podlega nowej ustawie o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych (jest to albo działalność gospodarcza albo odpłatna).
Czy sprzedaż tzw. cegiełek to zbiórka publiczna?

Raczej jest to sprzedaż przedmiotów, a ta nie podlega zgłoszeniu na zbiórki.gov.pl.

Zależy jednak co jest tzw. cegiełką, bowiem w sytuacji, gdy ofiarodawca otrzymuje „cegiełkę” – przedmiot niemający praktycznej wartości to wówczas tak naprawdę nie dochodzi do sprzedaży przedmiotu. Dlatego zbiórka ofiar w gotówce lub w naturze z użyciem cegiełek, które praktycznie nie mają wartości, może podlegać nowej ustawie o zbiórkach, czyli wymaga zgłoszenia na zbiórki.gov.pl).

Za to sprzedaż przedmiotów, np. tzw. cegiełek, które tak naprawdę są wartościowymi przedmiotami (o ile rzeczywiście mamy do czynienia ze świadczeniem wzajemnym) nie jest darowaniem w postaci „ofiar w gotówce lub naturze” i nie podlega ustawie. Jeśli organizacja pozarządowa chce w ten sposób zbierać pieniądze na swoją działalność statutową to musi albo prowadzić działalność odpłatną pożytku publicznego, albo mieć zarejestrowaną działalność gospodarczą.
Czy uliczni sprzedawcy pocztówek i różnych gadżetów organizacji pozarządowych, powołujący się na zbiórkę na jakiś pożyteczny cel, nadal mogą to robić, prowadzić swoje zbiórki w taki sposób?

To zależy. Nie – jeśli pocztówka albo gadżet są sprzedawane. Sprzedaż przedmiotów lub usług nie podlega ustawie o zbiórkach publicznych. Można sobie jednak wyobrazić sytuację, że pocztówka albo gadżet są tylko symbolem wdzięczności za dar w gotówce przekazywany w przestrzeni publicznej. Wtedy – tak jak w przypadku cegiełki o symbolicznej wartości – mamy do czynienia ze zbiórką publiczną i trzeba ją zgłosić.
Kto może prowadzić zbiórkę publiczną

Uprawnione do prowadzenia zbiórek publicznych są:
fundacje, stowarzyszenia, ale też np. partie polityczne, związki zawodowe, organizacje pracodawców, spółdzielnie socjalne; nie może jej zorganizować stowarzyszenie zwykłe, ale takie stowarzyszenie może powołać komitet społeczny, który przeprowadzi zbiórkę
tzw. organizacje kościelne i wyznaniowe
komitety społeczne powołane w celu przeprowadzenia zbiórki publicznej (komitet może też powstać na zbiórkę na wydatki związane z wykonywaniem inicjatywy ustawodawczej przez obywateli).

Komitet społeczny

Zbiórki publicznej nie może prowadzić jedna osoba. Ale mogą to zrobić co najmniej trzy osoby mające pełną zdolność do czynności prawnych i niekarane – mogą utworzyć komitet społeczny. Uchwalają one akt założycielski (zawiera: imię, nazwisko, numer PESEL, adresy zamieszkania członków komitetu społecznego; adres do korespondencji; dane osoby upoważnionej do reprezentowania komitetu społecznego; cel w jakim komitet społeczny został zawiązany):
według urzędowego wzoru papierowo, z własnoręcznymi podpisami (link do wzoru w formacie rtf - kliknij tutaj)
lub na formularzu elektronicznym na zbiórki.gov.pl, z podpisem elektronicznym lub profilem zaufanym ePUAP.

Dodatkowo wszyscy członkowie komitetu społecznego są zobowiązani do złożenia oświadczeń o niekaralności pod rygorem odpowiedzialności karnej za przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi lub za przestępstwo skarbowe.

Członkowie komitetu społecznego ponoszą odpowiedzialność osobistą za działania komitetu. Każda zmiana składu komitetu musi zostać zgłoszona, urzędnicy aktualizują te dane na zbiórki.gov.pl.
Zgłoszenie zbiórki publicznej na zbiórki.gov.pl, odmowa przyjęcia zgłoszenia

Zbiórkę publiczną zgłasza się na portalu zbiórki.gov.pl. Zgłoszenie odbywa się elektronicznie lub papierowo na urzędowym wzorze. Wzór zgłoszenia wynika z Rozporządzenia MAC w z dnia 9 czerwca 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów dotyczących zbiórek publicznych (Dz. U. z 2014 r., poz. 833).

Najważniejsze zmiany w zasadach prowadzenia zbiórek publicznych obowiązujące od 18 lipca 2014 r.
 - zgłoszenie (dotychczas pozwolenie)
 - zgłoszenie wszystkich zbiórek: małe, duże, ogólnopolskie, lokalne do Ministerstwa Spraw Wewnętrznuchj i Administracji (dotychczas w zależności od terenu, na jakim była organizowana zbiórka, do: wójta, burmistrza, starosty, ministra)
 - zgłoszenie elektroniczne na zbiórki.gov.pl (przy zgłoszeniu elektronicznym organizator zbiórki musi mieć ePUAP), możliwe też zgłoszenie papierowe do MSWiA (dotychczas tylko pisemne)
 - decyzja o przyjęciu (lub nie) zgłoszenia elektronicznego w ciągu trzech lub papierowego w ciągu siedmiu dni (dotychczas w ciągu 30 dni)
dostępność zgłoszeń i sprawozdań on-line na zbiórki.gov.pl (dotychczas zgody i sprawozdania były papierowe, pozostawały w urzędzie wydającym zgłoszenie)
 - nie ma obowiązku umieszczania sprawozdania ze zbiórki publicznej w prasie (chyba, że zbiórka sprzed 18 lipca, wtedy nadal obowiązek sprawozdania, np. jeśli na początku 2013 r. wydano pozwolenie do 20 stycznia 2014 r. to nadal obowiązek sprawozdania do urzędu, ogłoszenie w prasie)
 - bez opłaty skarbowej (dotychczas z opłatą – w 2014 r. było to 82 zł)
 - zbiórką publiczną (nie zgłasza się na zbiórki.gov.pl) nie są m.in. apele o wpłaty na konto bankowe organizacji, sprzedaż przedmiotów, tzw. cegiełek (dotychczas były to zbiórki publiczne



"Kontury polityki całkowicie się rozpływają. Trudno rozpoznać, o co w niej chodzi; czy w ogóle o coś więcej niż tylko o następny sukces wyborczy. Obywatele mają poczucie, że pozbawiona normatywnego jądra polityka coś przed nimi ukrywa. Ten deficyt znajduje odzwierciedlenie zarówno w odwrocie od zorganizowanych form polityki, jak i w gotowości zwykłych obywateli do protestu."

Jürgen Habermas