Plany reformy III sektora

Powstaje Narodowy Program Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Projekt ma powstać do czerwca, pilotaże planowane są na 2017 r., a realizacja całego Programu w 2018. Planowane zmiany są bardzo szerokie, mają dotyczyć w zasadzie całego pozarządowego życia, w tym finansów, prawa, wolontariatu, reprezentacji III sektora i dotychczas funkcjonujących podmiotów takich jak RDPP.

Kiedy mają przyjść zmiany? Całkiem niedługo. Na konferencji zarysowano ambitny harmonogram – już w kwietniu mają zacząć działać zespoły eksperckie. Pierwsze wyniki ich prac planowane są na czerwiec. Potem ogłoszone zostaną konsultacje. Być może we wrześniu zostanie zorganizowana konferencja konsultacyjna. Program ma powstać (czyli trafić na Radę Ministrów) do końca roku. Wkrótce ma zacząć działać Narodowe Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Docelowo proponuje się, żeby Centrum było m.in. głównym dysponentem środków finansowych, kierowanych do organizacji ze szczebla centralnego.
Organizacje w programie rządu

Konferencję otworzyła premier Beata Szydło, która wyraziła nadzieję, że tworzeniu Programu będzie towarzyszyć „dialog, rozmowa i współdziałanie”. Podkreśliła, że stworzenie funkcji Pełnomocnika przy premierze to dowód na to, jak bardzo obecnej ekipie zależy na organizacjach pozarządowych. Zdaniem Premier, która nawiązała do ataku terrorystycznego w Brukseli, w obecnych czasach potrzebna jest „solidarność w innym wymiarze”.

Ogólny zarys projektu Narodowego Programu zaprezentował wicepremier Piotr Gliński, profesor socjologii, specjalizujący się w tematyce III sektora. Wicepremier odniósł się do diagnozy o słabości kapitału społecznego w Polsce i słabości aktywności obywatelskiej. – Potrzebujemy Europy przebudzonej, silnej społeczeństwami – wspólnotami obywatelskimi – podkreślał. Zarysował funkcje organizacji: na jednym z pierwszych miejsc wymieniając rzecznictwo, kontrolę władzy i obronę różnych grup społecznych. – Mamy ciągle wiele do zrobienia, mimo 25 lat rozwoju. Sektor ma problemy: jest rozwarstwiony, skomercjalizowany, uzależniony od instytucji publicznych, gnębi go biurokracja – to rzeczy do zmiany. Sektor wymaga też nakładów finansowych traktowanych jako inwestycje. Należy stworzyć mądre procedury dostępu do środków. Państwo musi być aktywne w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego, ale nie może być dominujące i nie może się narzucać – deklarował wicepremier Gliński.
Główne założenia reformy

Zapowiadana przez rząd reforma ma być kompleksowa. Będzie dotyczyła całego sektora począwszy od jego (obecnie) kluczowych instytucji, jak Rada Działalności Pożytku Publicznego i Fundusz Inicjatyw Obywatelskich, a kończąc na organizacjach, które, zdaniem Pełnomocnika, mają dziś trudności choćby w dostępie do środków z powodów politycznych czy światopoglądowych (wskazano tu np. na organizacje zajmujące się takimi tematami, jak edukacja historyczna czy edukacja patriotyczna).

Plan ma zbudować podstawy ekonomiczne sektora. Mówi się w nim o zwiększeniu środków, choć nie pada wyraźna deklaracja o ile (bo też nie do końca wiadomo, o jakiej puli możemy mówić dziś).

Pojawiły się też takie propozycje, jak uruchomienie (powrót?) do trudnej debaty nad wykorzystaniem środków z jednego procenta, zwiększenie udziału sektora pozarządowego w wykorzystaniu środków międzynarodowych, uproszczenie procedur konkursowych czy ogólnodostępne granty instytucjonalne.

Prace nad programem właśnie się zaczynają, więc efekt ostateczny nie jest oczywisty. Wojciech Kaczmarczyk zastanawiał się kończąc prezentację, czy nie okaże się potrzebne uchwalenie nowej ustawy o wspieraniu społeczeństwa obywatelskiego.
5 obszarów – 5 paneli

Program przedstawiony przez Pełnomocnika nie był dla części organizacji zaskoczeniem. Prezentowany był m.in. na ostatnim posiedzeniu Rady Działalności Pożytku Publicznego czy choćby w wywiadzie dla portalu ngo.pl ("Chcę współpracować ze środowiskiem").

Warto podkreślić, że konferencja miała, według zapowiedzi, dopiero otworzyć dyskusję. Jej elementy pojawiły się już w drugiej części konferencji, kiedy na panelach tematycznych zaproszeni eksperci, a także uczestnicy przedstawiali swoje opinie. Na konferencji skupiono się na tematach:
 1) Dialog obywatelski: w tym ewolucja roli i formuły Rady Działalności Pożytku Publicznego
 2) Likwidacja barier legislacyjnych ograniczających aktywność obywatelską
 3) Nowy system finansowania działań organizacji – zawierający reformę FIO
 4) Wsparcie wolontariatu i budowa Polskiego Korpusu Solidarności
 5) Rozwój edukacji obywatelskiej w szkołach i mediach publicznych


"Kontury polityki całkowicie się rozpływają. Trudno rozpoznać, o co w niej chodzi; czy w ogóle o coś więcej niż tylko o następny sukces wyborczy. Obywatele mają poczucie, że pozbawiona normatywnego jądra polityka coś przed nimi ukrywa. Ten deficyt znajduje odzwierciedlenie zarówno w odwrocie od zorganizowanych form polityki, jak i w gotowości zwykłych obywateli do protestu."

Jürgen Habermas